16 sierpnia, 2026
Wszyscy podczas nauki języka polskiego w szkole mieliśmy styczność z takimi formami jak proza i poezja. Jednym bardziej do gustu przypadały dzieła w formie opowieści, nowel czy opowiadań, inni podziwiali kunszt i błyskotliwość zawartą w sonetach, fraszkach czy wierszach. Niekiedy wiele z utworów poetyckich było dla nas nie zrozumiałych, nie przystających do wspólczesnych realiów. Szczegółowa analiza pokazywała jednak, że utwory te mają nam wiele do przekazania i potrafią zaskoczyć. James Joyce powiedział, że ,, poezja, nawet pozornie najbardziej fantastyczna, zawsze jest buntem przeciwko sztuczności, buntem,w pewnym sensie, wobec rzeczywistości.”
Czym jest tak właściwie poezja?
Poezja definiowana jest jako forma ekspresji artystycznej, która to korzysta z rytmicznych i metaforycznych elementów języka aby przekazać emocje, idee lub opowieści np.podmiotu lirycznego. Koncentruje się na formie i dźwięku oraz wykorzystuje wiele środków stylistycznych takich jak np. aliteracja, asonans czy rym by wzmocnić przekaz treści. Poezja, która jest formą artystyczną pełni różne funkcje w społeczeństwie:
- edukacyjna – przez wiele lat była używana do przekazywania wiedzy, historii oraz tradycji
- ekspresyjna – daje możliwość człowiekowi wyrażenia siebie, swoich uczyć, myśli, idei
- terapeutyczna – pisanie bądź czytanie utworów poetyckich może pełnić funkcję terapeutyczną pomagając osobie w zrozumieniu jej emocji czy przetrwaniu trudnych chwil
- społeczno – polityczna – jest często manifestem sytuacji społecznej, danego ustroju, komentuje i krytykuje, może stać się narzedziem zmiany społecznej.
Warto pamiętać, że poezja jest swego rodzaju formą dialogu między autorem ( poetą) a czytelnikiem. Poprzez słowa i obrazy tworzy przestrzeń do zrozumienia i daje nam możliwość zbudowania relacji z otaczającym nas światem. Często mówi się o uniwersalności poezji czyli, że nie zależnie od kultury czy epoki, skupia się na emocjach i doświadczeniach, które dotykać mogą każdego człowieka.
Wpływ poezji na aktywność mózgu
Naukowcy pracujący na Uniwersytecie w Exeter postanowili sprawdzić, związek między nauką a sztuką realizując badanie, którego celem było sprawdzenie różnic w reakcjach mózgu na poezję i prozę. W badaniu zastosowano technologię funkcjonalnego rezonansu magnetycznego (fMRI) aby zobaczyć jakie obszary mózgu aktywują są podczas przetwarzania różnych form literackich. Eksperci chcieli również zobaczyć, czy kontakt człowieka z utworami poetyckimi będzie wpływać na funkcje poznawcze i emocjonalne.
Okazało się, iż czytanie poezji aktywuje różne obszary mózgu, w tym te powiązane z pamięcią, emocjami jak również z introspekcją. Podczas czytania przez badanych ich ulubionych fragmentów poezji, silniej aktywowały się rejony mózgu odpowiedzialne za wspomnienia niż w przypadku czytania prozy. Czytanie poezji mocniej angażowało prawą półkulę mózgu odpowiedzialną na przetwarzanie emocji a także tylną część kory zakretu obręczy, która związana jest z wcześniej wspomnianą introspekcją, pamięcią autobiograficzną czy odczuwaniem piękna. Z przeprowadzonego badania można wyciągnąć wniosek iż czytanie utworów poetyckich pobudza procesy myślowe, dzięki którym lepiej radzimy sobie w nowych sytuacjach i sprawniej dokonujemy wyborów w codziennym życiu.
Wpływ poezji na dobrostan psychiczny
Utwory poetyckie mogą odgrywać istotną rolę w rozwijaniu nie tylko empatii czy świadomości społecznej ale i wzmacniać relacje między ludźmi. Analiza utworów jak i ich tworzenie zachęca człowieka do refleksji nad jego własnymi uczuciami, doświadczeniami czy spojrzeniem na świat. Istotne jest, że czytając czyjś utwór zaproszeni jesteśmy do zapoznania się z perspektywą drugiego człowieka co również rozwija nas samych. Badanie przeprowadzone na Kent State University, pokazało, że sprawniej i efektywniej przebiegała socjalizacja więźniów, którzy zostali zachęceni do pisania wierszy. Co więcej, terapia ekspresji twórczej zaproponowana małoletnim uchodźcom z wykorzystaniem poezji przyniosła im poprawę samoświadomości oraz zdrowsze interakcje społeczne.
Warto nadmienić, iż eksperci z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley zachęcają do włączenia poezji do codziennej praktyki w obszarze edukacji na różnych etapach. Zajęcia mogą przyjmować różną formę m.in:
Mindful Poetry Moments – krótkie sesje czytania poezji połaczone z elementami uważności, które moga pomóc w skupieniu uwagi czy redukcji stresu.
Warszaty poetyckie – celem jest zachęcenie uczniów do tworzenia własnych wierszy jako formy ich ekspesji emocjonalnej i pobudzenie kreatywnego myślenia.
Analiza poezji – wspólne omawianie utworów poetyckich podczas zajęć czy zajęć pozalekcyjnych, wspólna analiza może rozwijać umiejętności interpretacyjne a także krytyczne myślenie.
Tego typu aktywności mogą przynieść wiele korzyści nie tylko dzieciom czy młodzieży ale i dorosłym gdyż wspierają one rozwój emocjonalny, poznawczy jak równiez społeczny. Warto pamiętać aby utwory poetyckie, które chcemy wykorzystać do pracy dostosowywać do danej grupy wiekowej. Praca z tekstami literackimi może być ciekawą formą wykorzystywaną podczas warsztatów czy pracy w grupach gdy naszym głównym celem jest pobudzenie w uczestnikach krytycznego myślenia, reflekcji a także kreatywności.
Artykuł powstał w ramach projektu ”Poetry4Participation – European Dialogue Beyond Words„, który jest realizowany i finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu “Obywatele, Równość, Prawa i Wartości” (CERV)“
Autor: Anna Jazdon
Źródła:
https://pen-edu.pl/jak-poezja-wplywa-na-uczniow-przewodnik-dla-nauczycieli/