✓

Projekt trwający

1.02.2026-31.01.2028

Czas trwania projektu:

1.02.2026-31.01.2028

Numer referencyjny:

CERV-2025-CITIZENS-CIV 101253771

4 Data Democracy

Osoby z mniejszych miejscowości często doświadczają wykluczenia informacyjnego. Ten projekt ma na celu przekazanie młodym dorosłym kluczowych informacji, aby mogli podejmować bardziej świadome decyzje, aktywniej angażować się w życie lokalnej społeczności i zmniejszać nierówności społeczne.

Uczestnicy zdobędą praktyczną wiedzę na temat pracy z informacją. Dowiedzą się, które źródła są wiarygodne, jak wyłapywać najważniejsze treści z dłuższych tekstów oraz w jaki sposób wykorzystywać dane w konkretnych celach.

Projekt będzie nastawiony na działanie i realne wykorzystanie zdobytych umiejętności, m.in. w przeciwdziałaniu dezinformacji oraz w promowaniu wartości i inicjatyw Unii Europejskiej.

Działania, które zostaną podjęte w projekcie:

wydarzenie w formie hybrydowej w Polsce, podczas którego uczestnicy poszerzą wiedzę z zakresu demokracji, funkcjonowania Unii Europejskiej oraz analizy danych

przeprowadzenie badania dotyczącego dostępu do informacji i danych oraz ich przepływu w lokalnych społecznościach w 5 krajach Europy

przygotowanie szczegółowych raportów z przeprowadzonych badań

opracowanie rekomendacji działań usprawniających przepływ danych w badanych społecznościach

organizacja spotkań w lokalnych społecznościach w celu określenia oczekiwań dotyczących dostępu do informacji i przepływu danych

przygotowanie raportów podsumowujących te spotkania

wydarzenie w formie hybrydowej we Włoszech, podczas którego pomysły wypracowane w społecznościach lokalnych zostaną przekształcone w konkretne plany rozwiązania zidentyfikowanych problemów

wydarzenie w formie hybrydowej w Belgii podsumowujące projekt i prezentujące jego rezultaty

realizacja kampanii promującej działania projektu, opracowane prototypy oraz osiągnięte rezultaty

przygotowanie filmu prezentującego prototypy rozwiązań dla problemów zidentyfikowanych w trakcie realizacji projektu

Co robimy podczas projektu:

pogłębiamy wiedzę w zakresie znajomości danych wśród grup docelowych
zwiększamy zrozumienie procesów demokratycznych oraz praw i wartości UE
budujemy poczucie sprawczości wśród grup docelowych
staramy się wprowadzić w życie prototypy rozwiązań powstałe podczas projektu.

W dobie postępującej cyfryzacji umiejętność rozumienia i wykorzystywania danych stała się jednym z fundamentów współczesnego obywatelstwa. Współfinansowany przez Unię Europejską projekt 4DataDemocracy odpowiada na to wyzwanie, wzmacniając uczestnictwo obywatelskie oraz promując wartości demokratyczne. Opierając się na czteroetapowej ścieżce: Discover (Odkrywaj), Dream (Marz), Design (Projektuj) i Deliver (Działaj), inicjatywa rozwija kompetencje w zakresie analizy i wykorzystywania danych, szczególnie wśród mieszkańców obszarów wiejskich i społeczności o ograniczonym dostępie do zasobów. Dzięki temu uczestnicy są lepiej przygotowani do przeciwdziałania dezinformacji oraz aktywnego i świadomego uczestnictwa w życiu demokratycznym.

9 maja 2026 r. Materahub oraz Gmina Miglionico zorganizowały wyjątkowe wydarzenie pt. „Open Data for Democracy”, które odbyło się w zabytkowym Castello del Malconsiglio.

W obliczu narastającej niestabilności politycznej na świecie spotkanie poświęcono roli otwartych danych i wysokiej jakości informacji jako narzędzi chroniących demokrację przed jej osłabieniem. Uczestnicy dyskutowali o przejrzystości, partycypacji obywatelskiej oraz wizualizacji danych, a zaproszeni eksperci przedstawili praktyczne przykłady wykorzystania danych w różnych obszarach życia społecznego.

Francesco „Piersoft” Paolicelli zaprezentował ideę „Open Data for Democracy” jako narzędzia wspierającego przejrzystość działań publicznych i aktywny udział obywateli w procesach demokratycznych. Danilo Di Cuia przybliżył świat wizualizacji danych oraz jej zastosowania w czytelnym prezentowaniu złożonych informacji. Z kolei Rossella Nicoletti i Marialucia Camardelli (Gemell@ Digitale) pokazały, w jaki sposób otwarte dane mogą wspierać planowanie przestrzenne. Dzięki wykorzystaniu cyfrowego bliźniaka miasta możliwe jest analizowanie złożonych procesów urbanistycznych oraz tworzenie scenariuszy opartych na wiarygodnych i przewidywalnych danych.

Szczególne podziękowania skierowano do uczestników Data Tour, którzy brali udział w całym wydarzeniu: Loic Bierlaire (Rural Rise – analiza sieci społecznych dla obszarów wiejskich), Mariavittoria Santarelli (Cartografie per tutti i gusti), Ivan Losacco (Peer Education Center), Francesco Martulano (UCLI / UNPLI), Rocco Asprella (Pro Loco Giovani), Alex Maffei (Matera City Pass), Antonio Centonze (Lucanima), Emanuele Pizzolla (Archivio Futuro), Leonardo Calò (Comune di Monteroni) oraz Giovanni Carlucci (Eurodesk – możliwości mobilności zagranicznej).

Spotkanie zakończyło się wspólnym „Data Brunch”, podczas którego uczestnicy mogli odwiedzić stoiska organizacji i inicjatyw działających w obszarach mobilności międzynarodowej, współpracy europejskiej, gromadzenia danych oraz monitorowania działań społecznych.

Tak przygotowana formuła wydarzenia pozwoliła mieszkańcom w praktyczny sposób zobaczyć, jak europejska współpraca przekłada się na realne wzmacnianie lokalnych społeczności.

Projekt 4DataDemocracy pokazuje, że dane nie powinny być postrzegane jako skomplikowane narzędzie dostępne wyłącznie dla ekspertów technologicznych czy mieszkańców dużych miast. Przenosząc edukację dotyczącą danych do serca lokalnych społeczności, inicjatywa wspiera budowę bardziej odpornego, świadomego i zintegrowanego społeczeństwa europejskiego. Demokracja oparta na danych przestaje być jedynie wartością edukacyjną – staje się jednym z kluczowych warunków ochrony współczesnej demokracji.

Dostęp do narzędzi cyfrowych, wiarygodnych informacji oraz zasobów opartych na danych nie jest równomiernie rozłożony na terenie Europy, szczególnie na obszarach wiejskich. W odpowiedzi na to wyzwanie powstał 4DATA DEMOCRACY – europejski projekt finansowany w ramach programu CERV – Citizens, Equality, Rights and Values, którego celem jest wzmacnianie społeczności wiejskich poprzez przekształcanie biernego obywatelstwa w świadome i aktywne uczestnictwo w życiu publicznym.

Włoska Izba Handlowa w Belgii (Italian Chamber of Commerce in Belgium – CCBI) aktywnie wspiera rozwój partycypacji obywatelskiej oraz zaangażowania lokalnych społeczności, realizując swoją misję budowania międzynarodowych partnerstw sprzyjających wartościowym inicjatywom oraz promowaniu podstawowych wartości Unii Europejskiej.

Koordynowany przez włoską organizację Materahub, projekt 4DATA DEMOCRACY skupia partnerów z kilku krajów europejskich, których wspólnym celem jest wspieranie lokalnych społeczności w lepszym rozumieniu, gromadzeniu i wykorzystywaniu danych jako narzędzia aktywnego uczestnictwa obywatelskiego.

Projekt opiera się na czterech etapach:

Discover (Odkrywaj),
Dream (Marz),
Design (Projektuj),
Deliver (Działaj),

prowadząc uczestników od identyfikacji lokalnych potrzeb i zasobów aż do wspólnego tworzenia praktycznych rozwiązań. Działania pilotażowe realizowane są na obszarach wiejskich we Włoszech, Chorwacji, Polsce, Portugalii i Hiszpanii.

Projekt nie pozostał jedynie ambitną deklaracją. Pierwszy ważny etap został zrealizowany już 28–29 kwietnia, kiedy w Łodzi odbyła się inauguracja fazy Discover. Spotkanie zgromadziło partnerów projektu podczas intensywnego, międzynarodowego szkolenia poświęconego rozwijaniu kompetencji w zakresie demokracji opartej na danych.

Podczas wydarzenia Giulia Casot, reprezentująca Włoską Izbę Handlową w Belgii, oraz dr Pedro Espírito Santo z Politécnico de Leiria poprowadzili hybrydowe szkolenie dotyczące Data-Driven Democracy, w którym uczestniczyło ponad 100 osób. Warsztaty koncentrowały się na roli kultury danych w ograniczaniu wykluczenia cyfrowego, przeciwdziałaniu zjawisku tzw. „pustyń danych” (data deserts) oraz wspieraniu bardziej świadomego udziału obywateli w procesach demokratycznych.

Istotnym elementem programu był również moduł przygotowany przez CCBI, poświęcony traktatom założycielskim Unii Europejskiej oraz jej podstawowym wartościom. Uczestnicy dyskutowali o mechanizmach demokracji, aktywności obywatelskiej i współczesnych wyzwaniach społecznych. Interaktywny charakter zajęć sprzyjał refleksji, krytycznemu myśleniu oraz wymianie pomysłów dotyczących rozwiązań tworzonych oddolnie przez lokalne społeczności.

Co dalej?

Po zakończeniu fazy Discover projekt wkracza w kolejny etap – Local Discovery Quests, które będą realizowane we wszystkich krajach partnerskich.

W ramach tych działań lokalni interesariusze będą wspólnie gromadzić dane społeczne i terytorialne nie tylko po to, aby identyfikować problemy, ale również dostrzegać istniejące zasoby, dobre praktyki oraz potencjał swoich społeczności.

Takie podejście pozwala odejść od koncentracji wyłącznie na trudnościach. Poprzez dostrzeganie lokalnych mocnych stron oraz rozwijanie kompetencji w zakresie wykorzystywania danych, 4DATA DEMOCRACY dąży do wzmacniania społeczności wiejskich, umożliwiając mieszkańcom odkrywanie własnego potencjału oraz wspólne kształtowanie przyszłości swoich regionów.

Raport z konferencji – Palazzo Baronale, Monteroni di Lecce, 19 czerwca 2026 r.

Projekt 4DataDemocracy – WP3 Local Discovery Quest

Poranek poświęcony danym i demokracji

19 czerwca 2026 r. w zabytkowym Palazzo Baronale w Monteroni di Lecce odbyło się wydarzenie „Shared Data – From Transparency to Participation: Public Data as a Common Good” („Wspólne dane – Od przejrzystości do uczestnictwa: dane publiczne jako dobro wspólne”). Spotkanie stanowiło część programu europejskiego projektu 4DataDemocracy, współfinansowanego przez Unię Europejską w ramach programu CERV (Citizens, Equality, Rights and Values).

Konferencja, akredytowana przez Izbę Inżynierów Prowincji Lecce i umożliwiająca zdobycie czterech punktów doskonalenia zawodowego, zgromadziła przedstawicieli administracji publicznej, środowiska inżynierskiego, naukowców, ekspertów ds. otwartych danych oraz organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Wspólnym celem uczestników było spojrzenie na dane publiczne nie jako narzędzie biurokracji, lecz jako fundament współczesnej demokracji i aktywnego obywatelstwa.

W godzinach od 9:00 do 13:30 odbył się cykl eksperckich wystąpień, podczas których – z naukową rzetelnością i praktycznym podejściem – omawiano prawne, technologiczne, etyczne i partycypacyjne aspekty wykorzystywania danych publicznych.

Kontekst instytucjonalny – wystąpienia otwierające

Konferencję otworzyła burmistrz Monteroni di Lecce, Mariolina Pizzuto, która z zadowoleniem powitała uczestników i podkreśliła znaczenie organizacji wydarzenia o wymiarze europejskim właśnie w jej mieście. Władze lokalne uznały projekt 4DataDemocracy za cenną okazję do zaangażowania mieszkańców w tematykę przejrzystości oraz cyfrowego uczestnictwa – zagadnień, które odgrywają coraz większą rolę zarówno w polityce lokalnej, jak i europejskiej.

Następnie głos zabrała Ramona Visconti, odpowiedzialna za politykę europejską i młodzieżową. Podkreśliła strategiczne znaczenie udziału Monteroni di Lecce w projekcie obejmującym partnerów z całej Europy. Zwróciła uwagę, że polityka młodzieżowa oraz europejska coraz częściej spotykają się wokół idei cyfrowego obywatelstwa, a rozwijanie umiejętności krytycznej interpretacji danych staje się jednym z podstawowych narzędzi świadomego uczestnictwa obywatelskiego.

Prezes Izby Inżynierów Prowincji Lecce, Francesco Micelli, wskazał z kolei na rosnącą odpowiedzialność specjalistów technicznych w epoce zarządzania opartego na algorytmach. Ich rolą jest już nie tylko projektowanie infrastruktury fizycznej, ale również tworzenie infrastruktury cyfrowej dostępnej i zrozumiałej dla wszystkich obywateli.

4DataDemocracy – europejski projekt

Projekt 4DataDemocracy jest inicjatywą współfinansowaną przez Unię Europejską w ramach programu CERV. Koordynowany przez konsorcjum Materahub z Matery, angażuje siedmiu partnerów z Włoch, Chorwacji, Portugalii, Polski, Hiszpanii i Belgii.

Jego głównym celem jest rozwijanie kompetencji związanych z rozumieniem i wykorzystywaniem danych jako jednej z podstaw współczesnego obywatelstwa, ograniczanie nierówności cyfrowych oraz wspieranie aktywnego udziału obywateli poprzez wykorzystanie otwartych danych.

Konferencja w Monteroni di Lecce została zorganizowana w ramach Work Package 3 – Local Discovery Quest, którego zadaniem jest identyfikowanie i promowanie lokalnych dobrych praktyk dotyczących otwartych danych oraz demokracji cyfrowej. Za koordynację działań odpowiadał dr Leonardo Calò, przedstawiciel gminy Monteroni di Lecce.

Europejska demokracja oparta na danych

Pierwszą prezentację wygłosiła Tiziana Carlino, Senior Manager w Materahub oraz kierowniczka naukowa projektu. Przedstawiła ona założenia całej inicjatywy, rozpoczynając od pytania:

Dlaczego demokracja oparta na danych jest dziś tak ważna?

Odpowiedź oparto na trzech filarach:

Przejrzystość – uczynienie sposobu gromadzenia i wykorzystywania danych przez administrację publiczną zrozumiałym dla obywateli.
Dostęp – ograniczenie monopolu informacyjnego poprzez zwrócenie społeczeństwu wartości zawartej w danych, które często sami obywatele współtworzą.
Samostanowienie – zagwarantowanie każdemu Europejczykowi prawa do kontroli nad własną tożsamością cyfrową w świecie, gdzie dane osobowe stały się jednym z najcenniejszych zasobów gospodarki.

Carlino przedstawiła również metodologię projektu opartą na Appreciative Inquiry, czyli podejściu koncentrującym się na identyfikowaniu istniejących dobrych praktyk zamiast wyłącznie diagnozowania problemów. Zapowiedziała kolejne wydarzenia planowane na luty i marzec 2027 r. oraz finałowy etap projektu, który odbędzie się w czerwcu 2027 r. w Materze.

Na zakończenie podkreśliła, że uczestnicy konferencji są nie tylko odbiorcami wiedzy, lecz także „inżynierami i architektami cyfrowej demokracji”.

Dane jako dobro wspólne – Francesco „Piersoft” Paolicelli

Jednym z najbardziej oczekiwanych prelegentów był Francesco „Piersoft” Paolicelli, jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci włoskiego ruchu otwartych danych.

Posiadający ponad trzydzieści lat doświadczenia na styku technologii, administracji publicznej i partycypacji obywatelskiej ekspert zwrócił uwagę na problem, który pozostaje aktualny mimo rozwoju otwartych danych:

sam dostęp do danych nie oznacza jeszcze możliwości ich rzeczywistego wykorzystania przez obywateli.

Budowanie otwartych i interoperacyjnych katalogów jest niezbędne, jednak prawdziwym wyzwaniem pozostaje uczynienie danych czytelnymi, wyszukiwalnymi i użytecznymi dla zwykłych mieszkańców, a nie jedynie dla specjalistów.

Paolicelli przedstawił również swoje najnowsze projekty realizowane dla włoskiej Agencji ds. Cyfryzacji (AgID):

Cruscotto Italia – platformę integrującą dane wszystkich włoskich samorządów,
SIMBA – system wykorzystujący sztuczną inteligencję do porządkowania i wzbogacania zbiorów danych zgodnie ze standardami FAIR (Findable, Accessible, Interoperable, Reusable).

Podkreślił, że rozwój kompetencji w zakresie rozumienia danych (data literacy) jest warunkiem funkcjonowania demokracji cyfrowej. Dane powinny być nie tylko otwarte, lecz również zrozumiałe dla obywateli, aby mogli świadomie korzystać ze swoich praw.

Inteligentne zarządzanie zielenią miejską – system LINFA

Jednym z najbardziej praktycznych przykładów zaprezentowanych podczas konferencji był system LINFA (Linked Infrastructure for Natural Area Management), przedstawiony przez Francesco Longo z firmy Parsec 3.26.

System umożliwia inteligentne zarządzanie terenami zielonymi poprzez integrację:

ponad 26 000 zinwentaryzowanych drzew,
2 007 geolokalizowanych terenów zielonych,
468 000 danych biometrycznych,
informacji dotyczących 157 gatunków roślin.

LINFA wykorzystuje czujniki IoT, dane satelitarne programu Copernicus oraz dane o jakości powietrza, tworząc zintegrowany ekosystem informacji.

Dane publikowane są zgodnie ze standardem DCAT-AP_IT i udostępniane poprzez portale dati.puglia.it, dati.gov.it oraz europejski portal data.europa.eu, spełniając najwyższy – pięciogwiazdkowy – poziom otwartych danych.

System pozwala również identyfikować miejskie wyspy ciepła oraz planować działania związane z zazielenianiem miast. Według przedstawionych danych monitorowana zieleń pochłania rocznie około 570 ton CO₂, co przekłada się na wartość ekosystemową szacowaną na 83 tys. euro.

Dane tworzone przez obywateli

Ostatnią prezentację wygłosiła prof. Antonella Longo z Uniwersytetu Salento.

Prelegentka skoncentrowała się na idei Citizen Science, Mobile Crowd Sensing oraz Data Altruism, pokazując, że produkcja wiedzy przestaje być wyłączną domeną instytucji.

Przedstawiono dwa przykłady:

APOLLON – CitySoundScape, projekt, w którym mieszkańcy za pomocą smartfonów zbierali dane dotyczące hałasu miejskiego;
Apulia OpenTusk Datathon 2023, konkurs wykorzystujący otwarte dane regionu Apulia do tworzenia analiz i aplikacji służących interesowi publicznemu.

Zaprezentowano również metodologię GRAVITY, służącą do oceny jakości projektów citizen science.

Jak podsumowała profesor Longo:

„Dane tworzone oddolnie już istnieją. Prawdziwe wyzwanie polega nie na ich zbieraniu, lecz na takim ich wykorzystaniu, aby służyły społecznościom, które je stworzyły.”

Wnioski

Konferencja w Monteroni di Lecce pokazała, że dyskusja o otwartych danych we Włoszech weszła w nowy etap. Nie chodzi już jedynie o publikowanie zbiorów danych, lecz o budowanie ekosystemów informacyjnych, w których administracja, nauka, sektor technologiczny i mieszkańcy wspólnie wykorzystują dane do podejmowania lepszych decyzji.

Projekt 4DataDemocracy udowodnił, że może być platformą łączącą te środowiska. Wydarzenie stało się nie tylko konferencją poświęconą otwartym danym, ale praktycznym przykładem funkcjonowania demokracji opartej na danych.

Jednym z najważniejszych rezultatów spotkania było rozpoczęcie rozmów na temat długofalowej współpracy pomiędzy Gminą Monteroni di Lecce, Izbą Inżynierów Prowincji Lecce, Uniwersytetem Salento oraz firmą Parsec 3.26. Partnerzy rozważają utworzenie stałej platformy współpracy dotyczącej otwartych danych, citizen science oraz inteligentnego zarządzania środowiskiem i przestrzenią miejską.

Jeśli inicjatywa ta zostanie rozwinięta, może stać się wzorem dobrych praktyk wykraczającym daleko poza ramy projektu 4DataDemocracy.