MATRIARCHAT W EUROPIE: IBERIA

Autor: Hanna Goska

Karty historii zapisują zwycięzcy władcy. Opowieści o podbojach, traktatach czy bohaterskich czynach wydają się nie mniej ciekawe od tego, czego nie spisano. Drugą stronę medalu stanowią historie kobiet, które z czeluści zapomnienia wydobywa też archeologia. O poszlakach brakującej połowy historii i przesłankach pierwotnego matriarchatu opowiada odkrycie Damy z Baza.

Gdy w 1897 roku w Elche wśród sterty płyt kamiennych odnaleziono popiersie pięknej arystokratki z bogatym nakryciem głowy i biżuterią, środowisko archeologiczne napotkało na zasadniczy problem interpretacyjny tak wielkiego odkrycia. Osadzenie go w kontekście wydawało się zbyt trudnym zadaniem z uwagi na brak analogicznego znaleziska z tej samej epoki. Dama z Elche pozostała więc całkowicie nierozwikłaną zagadką aż do XX wieku, kiedy znaleziono Damę z Baza, która rzuca nowe światło na siostrzaną rzeźbę.

 

W 1971 na południu Hiszpanii, blisko miasteczka Baza, w grobowcu znaleziono rzeźbę przedstawiającą kobietę zasiadającą na tronie. Podobnie jak swoja poprzedniczka  z Elche, Dama z Baza to rzeźba polichromowana, przedstawiająca być może kapłankę, arystokratkę czy boginię, status uwiecznionej kobiety podkreślony jest strojem. 

 

Aby interpretacja znaleziska była kompletna, badacze musieli wziąć pod uwagę, co zostało odkryte razem z rzeźbą. Znalezienie w otoczeniu Damy z Baza zbioru broni oraz narzędzi zdaje się świadczyć o tym, że grobowiec mógł należeć do władczyni lub o kulcie wśród Iberów królowej wojowniczki, co może być interpretowane jako przejaw pierwotnego matriarchatu na ziemiach Półwyspu Iberyjskiego. Hipoteza ta zdaje się być potwierdzona przez fakt, że rzeźba odnaleziona została w podziemnej komnacie pogrzebowej połączonej z powierzchnią przy pomocy lejka, który służył zwykle do składania płynnych ofiar wotywnych w postaci wonności, olei lub krwi.

Głosy kulturoznawców przemawiają za słusznością teorii o pierwotnym matriarchacie na ziemiach dzisiejszej Hiszpanii. Mówi ona o wyparciu kultury matriarchalnej  i panteistycznej przez kolonizatorów rzymskich, którzy wprowadzili na te ziemie nowy ład społeczny oraz religijny. 

 

Teren Półwyspu Iberyjskiego naznaczyło wiele różnorodnych kultur, od Rzymian, przez Wizygotów, muzułmanów, żydów i wreszcie chrześcijan. Jakie jeszcze bogactwo kryje w sobie zapomniana kultura pierwotnych społeczności Iberii? Czas i prace archeologiczne pokażą.

Źródła: Archeotravel, Wikipedia, Art History Project, Lucentum

Autor tekstu:  Martyna Pałys