Co to jest myślenie krytyczne i jak je rozwijać?

Autor: Hanna Goska

Chciałabym od razu zacząć od dobrej wiadomości, że zdolność  krytycznego myślenia nie jest wrodzoną umiejętnością, podobnie jak zdolności umysłowe człowieka. To ogromne pole do codziennego treningu i ujawniania potencjału intelektualnego. Dlatego można się tego nauczyć, po prostu trzeba chcieć. 

Jak często musisz znajdować informacje i je przetwarzać? Czy ufasz wszystkiemu, czego się uczysz? Szukasz potwierdzenia i dowodu na to, co wydaje Ci się dobre, a co złe? Czy analizujesz wszystko, co czytasz lub czego się uczysz?

Zanim odpowiemy na te pytania, najpierw trzeba zrozumieć, czym jest myślenie krytyczne.

Sam termin „myślenie krytyczne” pojawił się stosunkowo niedawno. Po raz pierwszy został użyty w 1910 roku przez teoretyka edukacji Johna Deweya w jego książce «How We Think». Błędem jest jednak twierdzenie, że samo myślenie krytyczne pojawiło się dopiero na początku XX wieku. Oczywiście nie. Tak było zawsze. Nawet osoba, która nigdy nie słyszała tego terminu, w taki czy inny sposób, stosuje zasady i techniki krytycznego myślenia.

Myślenie krytyczne to umiejętność myślenia w sposób racjonalny i uporządkowany, także to rozumowanie, które pomaga nam filtrować informacje i przetwarzać je, w rezultacie popełniać mniej błędów i formułować trafne wyobrażenia o rzeczywistości. Pomaga nam również w ocenie adekwatności naszych lub innych osądów oraz w przewidywaniu przyszłości.

Możesz zadać pytanie: po co mi to w ogóle, i tak dobrze o wszystkim myślę? Jeśli jesteś już tak pewny swojej poprawności i wiedzy o wszystkim, to jest to znak, że nie wiesz, jak myśleć krytycznie i powinieneś to rozwijać, ponieważ:

Po pierwsze, myślenie krytyczne przyczynia się do dokładniejszej  pracy lub nauki, umożliwia skuteczniejsze rozwiązywanie problemów, uważniejsze radzenie sobie z różnymi zadaniami.

Po drugie, w sferze osobistej myślenie krytyczne nauczy Cię szybkiego analizowania osądów, poglądów, dowodów i myśli innych, kompetentnego uzasadniania swoich słów i rozsądnego dyskutowania o tym, z czym się nie zgadzasz, a także lepszego zrozumienia przekonań, myśli i działań innych ludzi i własnych.

Spójrzmy na główne klucze do krytycznego myślenia:

Wątpliwości co do poprawności otrzymanej informacji. Ponieważ absolutna pewność jest oznaką braku krytycznego myślenia. Bo jeśli zaufanie jest stuprocentowe, to nie ma żadnej wątpliwości, co z kolei oznacza, że ​​otrzymane informacje absolutnie nie podlegają rewizji i jesteś całkowicie nieprzygotowany do przyjęcia alternatywnych argumentów, nawet jeśli są one uczciwe.

Referencje. Zawsze trzeba podzielić naszą wiarę na dowody i zrozumieć, z jakich „łamigłówek-naszej wiedzy” się składa, abyśmy mogli dokładniej zrozumieć, dlaczego jesteśmy tak przekonani o tej czy innej kwestii i czy jest to prawda. 

Umiejętność rozróżnienia między pytaniami o fakty a pytaniami o ocenę tych faktów. Warto zrozumieć, że fakty są wspólne dla wszystkich, ale ocena tych faktów zależy od ludzi. Dlatego nie powinieneś tylko ufać argumentom innych ludzi, które opierają się wyłącznie na ich wartościach i przemyśleniach, które często mogą być sprzeczne z twoimi. Dlatego musisz mieć własną odpowiedź na wszystko, popartą dokładnymi faktami.

Zdaliśmy sobie już sprawę, że myślenie krytyczne, jak każda umiejętność, wymaga czasu, wytrwałości i praktyki. Dlatego, aby go opanować, musisz wiedzieć, jakie działania są do tego potrzebne i jak je wykonać. Oto kilka wskazówek:

  1. Zawsze oceniaj wiarygodność źródła, z którego pochodzi informacja (na przykład czy jest to oficjalna witryna, na której znajduje się artykuł)
  2. Zawsze porównuj kilka źródeł, po prostu dwukrotnie sprawdzaj otrzymane informacje (jeśli dane z różnych źródeł się nie pokrywają, możesz poszukać przyczyn takiej różnicy, np. różne zainteresowania lub poglądy autorów materiałów)
  3. Zadawaj pytania. Jeśli chcesz nauczyć się myśleć krytycznie – zostań badaczem, wyjaśniaj do tej pory, dopóki zobaczysz cały obraz, ale poprzez pytania, a nie zgadywanie.
  4. Naucz się odróżniać fakty od interpretacji sądów wartościujących. Pamiętaj, że fakty to sposób funkcjonowania świata, niezależnie od tego, jak byśmy tego chcieli i jak się z tym czujemy.
  5. Odpocznij. Pośpiech, zmęczenie, stres, potrzeba rozwiązywania wielu problemów jednocześnie uniemożliwiają nam krytyczne myślenie. Myślenie, podobnie jak mięśnie naszego ciała, potrzebuje zarówno siły, jak i czasu. O wiele łatwiej jest przekonać kogoś do czegoś, kiedy energia się wyczerpuje.
  6. „Wyłącz” emocje. Mamy tendencję do reagowania emocjonalnie lub racjonalnie, przy czym ta pierwsza jest dla nas bardziej naturalna. Jest to często używane – próba naciskania na uczucia, wywoływania silnych emocji, takich jak litość czy strach, często wskazuje, że jesteśmy manipulowani. Jeśli nie jesteś pewien siebie, nie podejmuj szybkich decyzji. Ważne jest, aby uwolnić się od reakcji emocjonalnych, obserwować sytuację, a następnie analizować strukturę argumentacji.
  7. Komunikuj się z tymi, którzy wiedzą, jak myśleć krytycznie. Pomoże to wzmocnić umiejętności krytycznego myślenia i nawyk ich używania.

Autor tekstu: Iryna Hrynenko